• Επιθυμίες κι αισθήσεις εκόμισα(ν) εις την Τέχνην [3]…

    Δημοσιεύτηκε στις 4 Δεκεμβρίου 2016 από admin στο Ενδιαφέροντα Άρθρα.

    (παράφραση του στίχου από το ποίημα του Κ. Καβάφη «Εκόμισα εις την Τέχνην»)

    Με τόλμη, δυναμισμό, μαχητικότητα, γενναιότητα και γενναιοδωρία, με επιθυμίες και αισθήσεις, κάποιες γυναίκες (πολλές, τελικά) διεκδίκησαν να γευτούν επί ίσοις όροις όσα στην εποχή τους ήταν προνόμια των αντρών. Κυρίως τη συμμετοχή τους στην καλλιτεχνική δημιουργία.

    Έχοντας σαν εργαλεία τις λέξεις, το χρώμα και τις φόρμες, το φως και τη σκιά, ή και το ίδιο τους το κορμί ακόμα, μεταμόρφωσαν την πραγματικότητα και έπλασαν τους δικούς τους κόσμους, όλο χυμούς και αρώματα, ήχους, λογισμούς και συναισθήματα. Και αυτούς τους κόσμους άπλωσαν μπροστά στα μάτια των συγχρόνων τους, αλλά τους άφησαν και ως παρακαταθήκη στις μελλοντικές γενιές ‒ μια παρακαταθήκη δύναμης και αποφασιστικότητας.

    Ουσιαστικά, μέσ’ από το έργο τους ούρλιαξαν τις αγωνίες τους, τα τραυματικά τους βιώματα, τις διαψευσμένες ελπίδες, τις προσδοκίες τους, την καταπίεσή τους από τους άντρες μέντορες, συντρόφους, πατεράδες.

    Σήμερα, σε μια εποχή όπου οι γυναίκες έχουν αποκτήσει μεγαλύτερη συνείδηση της ταυτότητάς τους, ευκαιρίες, ελευθερίες, εξουσίες και δικαιώματα, αξίζει να θυμηθούμε κάποιες από αυτές τις γυναίκες με όραμα, οι οποίες με το ταλέντο, το πρωτοπόρο τους πνεύμα, το ψυχικό τους σθένος κατάφεραν να αλλάξουν ‒μέσ’ από αναρίθμητες αντιξοότητες‒ τη μοίρα τους και τη ζωή τους, αλλά και να σφραγίσουν με το έργο τους την τέχνη που υπηρέτησαν.

    ΥΠΑΤΙΑ (περίπου 370-415 μ.Χ.)

    Η μάρτυς του νεοπλατωνισμού

    Τῷ καιρῷ ἐκείνῳ μέγας θόρυβος ἐγένετο ἐν Ἀλεξανδρείᾳ τῆς Αἰγύπτου ένεκα των πολιτικών και θρησκευτικών αντιπαραθέσεων σε αυτό το καμίνι σύντηξης του παγανισμού, του ιουδαϊσμού και του χριστιανισμού.

    Σε αυτό το περιβάλλον που μεταμορφωνόταν και μετασχηματιζόταν ραγδαία, με κοινότητες που δεν συνυπήρχαν πάντοτε αρμονικά, αλλά αγωνίζονταν να οριοθετήσουν την ταυτότητά τους ως κάτι ξεχωριστό, τα πάθη και τα πνεύματα ήταν οξυμένα.

    Και τότε, στο επίκεντρο της έντασης και της αναταραχής μεταξύ χριστιανών και εθνικών βρέθηκε μια ξεχωριστή γυναίκα. Η νεοπλατωνική φιλόσοφος, αστρονόμος και μαθηματικός Υπατία.

    Κόρη του Θέωνος, που ήταν μαθηματικός και αστρονόμος στο Μουσείο ‒το ναό των Μουσών και κέντρο διανόησης της αρχαιότητας, του οποίου παράρτημα αποτελούσε και η Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας‒, η Υπατία έτυχε εξαιρετικής μόρφωσης. Ταξίδεψε στην Αθήνα, όπου σπούδασε στη νεοπλατωνική σχολή του Πλούταρχου του Νεότερου και της κόρης του, Ασκληπιγένειας, αλλά και στην Ιταλία.

    Όταν επέστρεψε στην Αλεξάνδρεια, άρχισε να διδάσκει. Η ευγλωττία της, η μετριοφροσύνη της και η ομορφιά της, σε συνδυασμό με τα σπάνια πνευματικά της χαρίσματα, προσείλκυσαν μεγάλο αριθμό μαθητών, πολλοί από τους οποίους κατείχαν ή κατέλαβαν αργότερα ανώτερα θρησκευτικά και πολιτικά αξιώματα.

    Παράλληλα, ασχολήθηκε με τη συγγραφή. Τα περισσότερα από τα γραπτά της Υπατίας ξεκίνησαν σαν σημειώσεις για τους μαθητές της. Κανένα δεν έχει διασωθεί ολόκληρο, αν και είναι πιθανό τμήματα του έργου της να έχουν ενσωματωθεί στις εκτενείς πραγματείες του πατέρα της.

    Συνέταξε σχόλια στην Αριθμητική του Διόφαντου, στα Κωνικά του Απολλώνιου και στην Αλμαγέστη του Πτολεμαίου, ενώ ενδιαφέρθηκε, επίσης, για τη μηχανική και την πρακτική τεχνολογία, αναπτύσσοντας μια συσκευή για τη διύλιση του νερού, ένα όργανο για τη μέτρηση της στάθμης των υγρών και ένα διαβαθμισμένο υδρόμετρο από μπρούντζο για τη μέτρηση της ειδικής βαρύτητάς τους.

    Ωστόσο, ενώ εντυπωσίαζε τους συνομιλητές της «δι’ ὑπερβάλλουσαν σωφροσύνην» και «ἐκ τῆς παιδεύσεως σεμνὴν παρρησίαν», πολλοί άλλοι ‒«ἄνδρες τὸ φρόνημα ἔνθερμοι», όπως αναφέρει ο εκκλησιαστικός ιστορικός Σωκράτης ο Σχολαστικός‒ της καταλόγιζαν ευθύνη για τις τεταμένες σχέσεις μεταξύ του Ρωμαίου επάρχου της Αιγύπτου, Ορέστη, πρώην μαθητή της, και του πατριάρχη Αλεξανδρείας Κύριλλου, τον οποίο υποστήριζαν σε αυτή τη διένεξη.

    Έτσι, μια μέρα που η Υπατία επέστρεφε στο σπίτι της, δέχτηκε την επίθεση ενός όχλου φανατισμένων χριστιανών, των παραβολάνων ή παραβαλανέων,* οι οποίοι την κατέβασαν με τη βία από την άμαξά της, τη μετέφεραν στην εκκλησία που ονομαζόταν Καισάριον, τη γύμνωσαν εντελώς, την κατακρεούργησαν με κοφτερά όστρακα, διαμέλισαν το σώμα της, έφεραν τα μέλη της σε ένα μέρος που ονομαζόταν Κίναρον και τα έκαψαν.

    Καὶ ἰδοὺ τὸ καταπέτασμα τοῦ ναοῦ ἐσχίσθη εἰς δύο ἀπὸ ἄνωθεν ἕως κάτω, καὶ ἡ γῆ ἐσείσθη καὶ αἱ πέτραι ἐσχίσθησαν… 

    Kinaron

    Η θεραπαινίς της ars mathematic.* Η γυναίκα που αρνήθηκε τους εραστές για να διδάξει τους μαθητές, η τελευταία μύστις του αρχαίου κόσμου.



    * Αυτοί ήταν μια αδελφότητα υπό την εποπτεία του πατριάρχη Αλεξανδρείας, του γνωστού πλέον ως Αγίου Κυρίλλου. Επιδίδονταν σε φιλανθρωπικά έργα, αλλά συχνά αναμειγνύονταν και σε διάφορες αναταραχές.

    * Η άσκηση της ars mathematica, δηλαδή της τέχνης των μαθηματικών, ήταν ταυτόσημη, κατά την εποχή της Υπατίας, με την άσκηση της μαγείας, και καταδικάζονταν εις θάνατον ακόμα και όσοι απλώς μελετούσαν σχετικά βιβλία, σύμφωνα με τις διατάξεις του Θεοδοσιανού Κώδικα.

     

    Από την Ανθή Ροδοπούλου

    Επιμελήτρια εκδόσεων-Μεταφράστρια

    (Αναδημοσίευση από την περιοδική έκδοση για τη δημιουργία και τον πολιτισμό ΑΠΟΘΗΚΗ ΤΕΧΝΩΝ)

Τα σχόλια είναι κλειστά.